Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc đều có giá trị pháp lý. Trong một số trường hợp nhất định, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu, dẫn đến việc di sản được chia theo pháp luật. Quy định về vấn đề này được ghi nhận trong Bộ luật Dân sự 2015.
Căn cứ pháp lý:
1 . Điều kiện để di chúc hợp pháp
Theo quy định của pháp luật hiện hành (Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2025) về điều kiện để di chúc hợp pháp được quy định như sau:
Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.
Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Nếu thiếu một trong các điều kiện trên, di chúc có thể bị coi là vô hiệu.
-
Các trường hợp di chúc bị vô hiệu
Trên thực tế, di chúc có thể bị vô hiệu trong các trường hợp phổ biến sau:
– Người lập di chúc không có năng lực hành vi dân sự
Di chúc sẽ bị vô hiệu nếu người lập di chúc tại thời điểm lập di chúc:
-
Mất năng lực hành vi dân sự
-
Không nhận thức, làm chủ được hành vi của mình
Ví dụ: người bị bệnh tâm thần nặng, không tỉnh táo khi lập di chúc.
– Di chúc được lập do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép
Người bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép về việc lập di chúc. Điều 127 BLDS 2015 quy định về việc này như sau:
XEM THÊM: DI CHÚC VIẾT TAY CÓ HỢP PHÁP KHÔNG?
Điều 127. Giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép
Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối hoặc bị đe dọa, cưỡng ép thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu.
Lừa dối trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên hoặc của người thứ ba nhằm làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dân sự nên đã xác lập giao dịch đó.
Đe dọa, cưỡng ép trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên hoặc người thứ ba làm cho bên kia buộc phải thực hiện giao dịch dân sự nhằm tránh thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của mình hoặc của người thân thích của mình.
Như vậy, khi người lập di chúc bị lừa dối, đe dọe, cưỡng ép trong lập di chúc thì di chúc này được coi là không hợp pháp.
– Nội dung di chúc trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội
– Không tuân thủ quy định về hình thức
-
Di chúc viết tay nhưng không có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
-
Di chúc miệng nhưng không được người làm chứng ghi chép và xác nhận theo đúng thời hạn luật định.
-
Hậu quả pháp lý khi di chúc bị vô hiệu
Khi di chúc bị tuyên vô hiệu:
-
Nếu toàn bộ di chúc vô hiệu: di sản sẽ được chia theo quy định thừa kế theo pháp luật.
-
Nếu chỉ một phần di chúc vô hiệu: phần còn lại vẫn có hiệu lực nếu không ảnh hưởng đến nội dung chung của di chúc.
Gọi điện: 0236 777 3979 
Chat Messenger