Sách giáo khoa là tài liệu học tập thiết yếu đối với học sinh. Tuy nhiên, trong trường hợp không mua được sách, nhiều người lựa chọn sách photo để sử dụng. Vậy việc tự ý photo sách giáo khoa có bị coi là hành vi vi phạm bản quyền không và bị xử phạt thế nào?
Cơ sở pháp lý:
– Luật Sở hữu trí tuệ 2005;
– Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022;
– Nghị định 17/2023/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan;
1. Sách giáo khoa có được bảo hộ quyền tác giả?
Căn cứ tại điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định:
“Điều 14. Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả
1. Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:
a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;
…”
Đồng thời, tại điểm b khoản 1 Điều 6 Nghị định 17/2023/NĐ-CP cũng quy định rõ về loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả:
“ Điều 6. Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả
1. Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ:
…
b) Sách giáo khoa là tác phẩm được xuất bản, cụ thể hóa các yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông; được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, cho phép sử dụng làm tài liệu dạy học chính thức trong các cơ sở giáo dục phổ thông;”
Như vậy, đối chiếu với các quy định trên, sách giáo khoa thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả.
2. Photo sách giáo khoa có vi phạm bản quyền?
Như đã phân tích tại mục 1 bài viết, sách giáo khoa là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Do đó, việc sao chép nội dung sách giáo khoa dưới mọi hình thức phải đáp ứng các điều kiện của pháp luật mới không bị xem là hành vi vi phạm.
Theo điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 quy định như sau:
“1. Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền nhưng phải thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm bao gồm:
Tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. Quy định này không áp dụng trong trường hợp sao chép bằng thiết bị sao chép;
b) Sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép để nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại;
…”
Theo đó, cá nhân được tự sao chép một bản tác phẩm đã công bố để nghiên cứu khoa học, học tập với điều kiện không nhằm mục đích thương mại. Tuy nhiên, tại quy định này cũng nêu rõ không áp dụng trong trường hợp sao chép bằng thiết bị sao chép.
Đối với việc sử dụng thiết bị sao chép (như máy scan, máy in ấn, máy photocopy, máy ảnh hoặc hình thức tương tự khác), pháp luật cho phép sao chép hợp lý một phần tác phẩm để phục vụ nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại, chứ không mặc nhiên được sao chép toàn bộ nội dung tác phẩm. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP hướng dẫn:
“ 3. Đối với tác phẩm được thể hiện dưới dạng chữ viết, hành vi sao chép hợp lý quy định tại khoản 1 Điều này là hành vi sao chép bằng cách photocopy, chụp ảnh hoặc hình thức tương tự khác tối đa không quá 10% tổng số trang hoặc tổng đơn vị lưu trữ (bytes), tổng số từ của ấn bản, độ dài nội dung của ấn bản đối với tác phẩm được cung cấp dưới dạng ấn bản điện tử không chia trang.
Hành vi sao chép hợp lý bằng thiết bị sao chép quy định tại khoản này phải là hành vi độc lập với từng tổ chức, cá nhân thực hiện và nếu có sự lặp lại thì đó là các trường hợp riêng lẻ không liên quan đến nhau trên cùng một tác phẩm.”
Như vậy, nếu tác phẩm thể hiện dưới dạng chữ viết, tỷ lệ sao chép hợp lý bằng thiết bị sao chép được xác định tối đa không quá 10% tổng số trang, số từ hoặc đơn vị tương ứng của ấn bản. Đồng thời, đây là hành vi sao chép độc lập với từng tổ chức, cá nhân thực hiện và nếu có sự cố lặp lại thì đây là trường hợp riêng lẻ không liên quan trên cùng một tác phẩm được xem là sao chép hợp lý.
Bên cạnh đó, tại khoản 4 Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP làm rõ trường hợp sao chép vượt quá giới hạn tối đa 10% phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và trả tiền bản quyền, quyền lợi vật chất (nếu có).
Từ những quy định nêu trên, việc photocopy một cuốn sách giáo khoa mà không vi phạm bản quyền chỉ trong trường hợp thực hiện sao chép dưới 10% tổng số trang của một cuốn sách và không nhằm mục đích thương mại. Việc sao chép toàn bộ cuốn sách đều là hành vi xâm phạm quyền tác giả, kể cả khi người sao chép chỉ nhằm phục vụ việc học tập cá nhân do chưa mua được sách.
3. Mức phạt đối với hành vi photocopy sách giáo khoa trái quy định
Mức phạt đối với hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả được quy định tại Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Theo đó, người vi phạm có thể bị xử phạt từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng tuỳ thuộc vào mức độ vi phạm, số lợi bất hợp pháp, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm.
Đối với tổ chức, doanh nghiệp mức phạt tương ứng có thể 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tiêu hủy, gỡ bỏ hoặc xóa bản gốc, bản sao vi phạm, đồng thời buộc trả cho chủ thể quyền số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm (nếu có).
—Xem thêm: So sánh quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp—-
Gọi điện: 0236 777 3979 
Chat Messenger