TIỀN BỒI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CÓ PHẢI ĐÓNG THUẾ?

Việc nhà nước thu hồi đất là một vấn đề phổ biến trong bối cảnh phát triển hạ tầng, xây dựng các dự án công cộng hoặc phát triển đô thị. Khi đất bị thu hồi, người dân sẽ được nhà nước bồi thường bằng đất hoặc bằng tiền. Vậy tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất thì người dân có phải đóng thuế? Trong bài viết này, Luật Phúc Cầu sẽ giải đáp cho Quý khách về vấn đề này theo quy định pháp luật

Cơ sở pháp lý:

– Luật Đất đai 2024;

– Luật thuế thu nhập cá nhân 2007;

– Nghị định 71/2024/NĐ-CP quy định về giá đất;

– Thông tư 219/2013/TT-BTC hướng dẫn Luật thuế giá trị gia tăng và Nghị định 209/2013/NĐ-CP do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành.

1. Tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất có phải nộp thuế?

Tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được hiểu là khoản tiền mà Nhà nước chi trả cho người sử dụng đất khi bị thu hồi theo quy định.

Vậy khoản tiền này có phải nộp thuế khi bị thu hồi?

1.1. Đối với thuế thu nhập cá nhân (TNCN)

Theo điểm n.3 khoản 1 Điều 3 Thông tư 111/2013/TT-BTC (được sửa đổi bởi khoản 3 Điều 12 Thông tư 92/2015/TT-BTC) quy định:

“Các khoản thu nhập được miễn thuế

1. Căn cứ quy định tại Điều 4 của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Điều 4 của Nghị định số 65/2013/NĐ-CP, các khoản thu nhập được miễn thuế bao gồm:

…

“n) Thu nhập từ bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe; tiền bồi thường tai nạn lao động; tiền bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; các khoản bồi thường Nhà nước và các khoản bồi thường khác theo quy định của pháp luật. Cụ thể trong một số trường hợp như sau:

…

n.3) Thu nhập từ bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư là tiền bồi thường, hỗ trợ do Nhà nước thu hồi đất, kể cả các khoản thu nhập do các tổ chức kinh tế bồi thường, hỗ trợ khi thực hiện thu hồi đất theo quy định.

…”

Như vậy, tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là khoản thu nhập được miễn thuế TNCN.

1.2. Đối với thuế giá trị gia tăng (GTGT)

Căn cứ khoản 1 Điều 5 Thông tư 219/2013/TT-BTC quy định về các trường hợp không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT như sau:

“Điều 5. Các trường hợp không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT

1. Tổ chức, cá nhân nhận các khoản thu về bồi thường bằng tiền (bao gồm cả tiền bồi thường về đất và tài sản trên đất khi bị thu hồi đất theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền), tiền thưởng, tiền hỗ trợ, tiền chuyển nhượng quyền phát thải và các khoản thu tài chính khác.

…“

Theo đó, đối với khoản tiền bồi thường do nhà nước thu hồi đất thuộc trường hợp không phải kê khai nộp thuế GTGT.

Tóm lại, trường hợp người sử dụng đất bị thu đất được nhà nước trả tiền đền bù thu hồi đất thì không phải đóng thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng.

2. Nguyên tắc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

Việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp người có đất thu hồi được bồi thường bằng đất, bằng nhà ở mà có nhu cầu được bồi thường bằng tiền thì được bồi thường bằng tiền theo nguyện vọng đã đăng ký khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Đối với người có đất thu hồi nếu có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở thì được xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng với loại đất thu hồi hoặc bằng nhà ở.

3. Cách tính tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

Tại điểm e khoản 1 Điều 160 Luật Đất đai 2024, giá đất cụ thể được áp dụng để tính tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất.

Đồng thời, theo Điều 30 Nghị định 71/2024/NĐ-CP thì việc định giá đất cụ thể phải thực hiện theo quy định tại Điều 158 Luật Đất đai 2024 và các điều 4, 5, 6, 7 Nghị định 71/2024/NĐ-CP; kết quả tổng hợp, phân tích thông tin về giá đất thị trường; các yếu tố ảnh hưởng đến giá đất.

Theo khoản 5 Điều 7 Nghị định 71/2024/NĐ-CP, giá đất cụ thể được xác định bằng phương pháp hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng đối với trường hợp tính tiền bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi được tính như sau:

Giá đất của thửa đất cần định giá (1m2) = Giá đất trong bảng giá đất của thửa đất cần định giá x Hệ số điều chỉnh giá đất

Trong đó:

– Giá đất trong bảng giá đất do UBND cấp tỉnh xây dựng, trình HĐND cùng cấp quyết định bảng giá đất lần đầu để công bố và áp dụng từ ngày 01/01/2026.

Theo đó, mỗi địa phương sẽ quyết định bảng giá đất và điều chỉnh bảng giá mỗi năm/lần để phù hợp với giá đất thị trường (thay vì 5 năm/ lần và căn cứ vào giá đất tối thiểu – tối đa do Chính phủ ban hành như hiện nay).

– Hệ số điều chỉnh giá đất được xác định theo từng loại đất, vị trí đất, khu vực bằng cách lấy giá đất thị trường chia cho giá đất trong bảng giá đất tại vị trí đất, khu vực đó.

—Xem thêm: Xác định mức bồi thường thu hồi đất—